Ordu
Türk-İslam devletleri güçlü ordulara dayanırdı; ordu büyük ölçüde Türklerden oluşur ve ordu-millet anlayışı sürerdi. Ordunun bölümleri:
- Hassa Askerleri: Ordunun savaşçı çekirdeği; Türklerden seçilir, maaş yerine ikta geliri alır.
- Gulaman-ı Saray: Sultanı korur, yılda 4 kez maaş (bistegani) alır. İlk kez Karahanlılar kullandı; farklı milletlerden seçilip yetiştirilirdi.
- İkta Askerleri (Cebelü): İkta sahiplerinin beslediği askerler; devletten maaş almaz, tamamı Türk-Müslüman. İlk kez Büyük Selçuklu oluşturdu.
- Türkmenler: Sınır boyundaki akıncı birlikler. Eyalet askerleri ve yardımcı kuvvetler de vardı.
Toprak Sistemi
Toprak Miri (devlet) ve Mülk (şahıs) olarak ikiye ayrılırdı.
- Miri Arazi: Has (geliri hükümdar/aileye), İkta (hizmet karşılığı görevlilere), Vakıf (hayır kurumlarına).
- Mülk Arazi: Öşri (Müslümanların elinde), Haraci (gayrimüslimlerin elinde).
İkta Sistemi: Toprak gelirinin, hizmet ve asker yetiştirme karşılığında devlet görevlilerine bırakılmasıdır. Vergi düzenli toplanır, üretim sürekliliği sağlanır, maaşsız ordu beslenir ve taşra denetlenir. İlk kez Nizamülmülk döneminde (Melikşah) sistemli uygulanmıştır.
Hukuk Sistemi
- Şeri Hukuk: Temeli İslam hukuku; miras, evlenme-boşanma, vakıf, ticaret. Başında Kadı'l-Kudat bulunur.
- Örfi Hukuk: Temeli töre; yönetim, askerlik, ülke güvenliği. Başında Emir-i Dad (Dadbeg) bulunur.
- Askerî davalara Kadıasker (Kadıleşker) bakardı.
Sosyal ve Ekonomik Hayat
Sınıf farkı yoktu; halk yöneten-yönetilen olarak ayrılırdı. Köylüler tarım, konargöçerler hayvancılık, şehirliler ticaret-zanaatla uğraşırdı. Ticaret için kervansaraylar kuruldu, yol güvenliği sağlandı.
Ticaret kavramları: Arasta (aynı işi yapan esnaf), Bedesten (kapalı çarşı), Kapan (gıda toplama yeri), İmarathane (aşevi), Sebil (çeşme), Külliye (yapılar topluluğu), Darüşşifa/Maristan (hastane).