Türk Devletleri
MÖ 220'den günümüze kronolojik sırayla tüm Türk devletleri
İskitler (Sakalar)
Bilinen ilk Türk topluluğu. Atı evcilleştiren ilk topluluk; 'Bozkırın Kuyumcuları'.
Önemli Olaylar
Perslerle mücadeleler (Şehname'de Afrasyab); kadın hükümdar Tomris.
Miras & Önemi
Alp Er Tunga ve Şu destanları; atlı göçebe kültürünün öncüsü.
Asya Hun Devleti (Büyük Hun)
Bilinen ilk teşkilatlı Türk devleti. Mete Han döneminde en parlak dönemini yaşadı.
Önemli Olaylar
İlk düzenli ordu ve onlu sistem (Mete); Kuzey Şansi Antlaşması ile Çin'in vergiye bağlanması.
Miras & Önemi
İlk Türk siyasi birliği; Kara Kuvvetleri'nin kuruluşu (MÖ 209).
Avrupa Hun Devleti
Kavimler Göçü sonrası Balamir önderliğinde kuruldu; en parlak dönem Atilla devri.
Önemli Olaylar
Margos (434) ve Anatolios (447) antlaşmaları; 452 İtalya Seferi.
Miras & Önemi
Türk kültürünü Avrupa'ya taşıdı; Nibelungen destanında 'Etzel'.
I. Göktürk Devleti
Avar Devleti'ne son vererek kuruldu. Türk adıyla kurulan ilk devlet.
Önemli Olaylar
İstemi Yabgu'nun Bizans ile ittifakı; İpek Yolu mücadelesi; 582'de ikiye ayrılma.
Miras & Önemi
Türk adını devlet adı yapan ilk devlet; Kürşat İsyanı.
II. Göktürk (Kutluk) Devleti
Çin'e karşı bağımsızlık kazanılarak kuruldu; Bilge Kağan döneminde zirveye ulaştı.
Önemli Olaylar
Şantan Savaşı (720); Basmil-Karluk-Uygur birliğiyle yıkılış.
Miras & Önemi
Orhun (Göktürk) Abideleri; ilk millî alfabe.
Uygurlar
Yerleşik hayata geçen ilk Türk devleti. Bögü Kağan döneminde Mani dini kabul edildi.
Önemli Olaylar
Mani dininin kabulü; yerleşik hayata geçiş; 840'ta Kırgızlarca yıkılış.
Miras & Önemi
İlk şehirleşme, matbaa/hareketli harf, örgün eğitim; Göç ve Türeyiş destanları.
Avarlar
İstanbul'u ilk kez kuşatan Türk devleti (619 ve 626).
Önemli Olaylar
Sasanilerle işbirliği; İstanbul kuşatmaları; 805'te Franklarca yıkılış.
Miras & Önemi
Germen ve Slavları askerî yönden etkiledi.
Hazarlar
Museviliği benimseyen ilk ve tek Türk devleti. Dinî hoşgörünün sembolü.
Önemli Olaylar
İslam'ın Kafkasya'ya yayılmasını engelleme; Belencer Savaşı (Hz. Osman dönemi).
Miras & Önemi
Hazar Barışı dönemi; ticarette gelişmişlik.
Bulgarlar (Tuna ve İtil)
İtil (Volga) Bulgarları İslamiyet'i kabul eden ilk Türk devleti sayılır (921).
Önemli Olaylar
Tuna Bulgarlarının İstanbul kuşatması (Kurum Han); İtil Bulgarlarının İslamlaşması.
Miras & Önemi
Madara Kabartmaları, Şan Kızı Destanı.
Macarlar
İlk Türkoloji enstitüsünü kurdular; zamanla Hristiyanlaşıp millî benliklerini kaybettiler.
Önemli Olaylar
Balkan halklarının Germenleşmesini engelleme.
Miras & Önemi
Günümüzde Türk Kurultayı hâlâ Macaristan'da düzenlenir.
Peçenekler
Devlet kuramadılar; Bizans ordusunda ücretli askerlik yaptılar.
Önemli Olaylar
1071 Malazgirt'te saf değiştirme; Çaka Bey ile İstanbul kuşatması.
Miras & Önemi
Rusların Karadeniz'e inmesini bir süre engellediler.
Kıpçaklar (Kumanlar)
Karadeniz'in Türkleşmesine katkı sağladılar; Eyyubi-Memlük ordularında görev aldılar.
Önemli Olaylar
Rus ve Oğuzlarla mücadeleler.
Miras & Önemi
Codex Cumanicus (sözlük); İgor Destanı ve Dede Korkut'a konu oldular.
Sabirler (Sabarlar)
Silah yapımında ileriydiler; Anadolu'ya sefer düzenleyen ikinci Türk devleti.
Önemli Olaylar
Sasanilerle ittifak; Anadolu seferleri (Kayseri-Konya).
Miras & Önemi
Kadın hükümdar geleneği (Boarık Hatun).
Türgişler
Baga Tarkan kendi adına para bastıran ilk Türk hükümdarıdır.
Önemli Olaylar
Sulu Kağan döneminde Emevilerle mücadele; Maveraünnehir'in İslamlaşmasını geciktirme.
Miras & Önemi
İlk Türk parası geleneği.
Karluklar
İslamiyet'i kabul eden ilk Türk topluluğu; Talas'ta Arapların yanında yer aldılar.
Önemli Olaylar
751 Talas Savaşı; Karahanlıların kuruluşuna katkı.
Miras & Önemi
Türklerin İslamlaşma sürecini başlattılar.
Kırgızlar
Uygurları yıkıp kuruldular; Orta Asya'da kurulan son Türk devleti.
Önemli Olaylar
Uygur Devleti'ne son verme; Moğol hâkimiyetine giren ilk Türk devleti.
Miras & Önemi
Manas Destanı (dünyanın en uzun destanı).
Karahanlılar
Orta Asya'da kurulan ilk Müslüman Türk devleti; millî kimliğini korudu (resmî dil Türkçe).
Önemli Olaylar
Satuk Buğra Han döneminde İslamiyet'in kabulü; 1042'de ikiye ayrılma.
Miras & Önemi
İlk medreseler, Ribat (kervansaray), posta teşkilatı; Kutadgu Bilig, Divan-ı Lügati't-Türk.
Gazneliler
Gazneli Mahmut döneminde en parlak dönemini yaşadı; ilk kez 'Sultan' unvanı kullanıldı.
Önemli Olaylar
Hindistan'a 17 sefer; 1040 Dandanakan'da Selçuklulara yenilgi.
Miras & Önemi
Hindistan'da İslam'ın yayılması; Firdevsi'nin Şehname'si.
Büyük Selçuklu Devleti
Malazgirt Zaferi ile Anadolu kapılarını Türklere açtı; Melikşah döneminde zirvedeydi.
Önemli Olaylar
1040 Dandanakan; 1048 Pasinler; 1071 Malazgirt; Nizamiye Medreseleri.
Miras & Önemi
İkta sistemi, Nizamiye Medreseleri; Celali Takvimi; Siyasetname.
Harzemşahlar
Kendilerini Büyük Selçuklu'nun varisi saydılar; Moğollarla Otrar Olayı yaşandı.
Önemli Olaylar
1230 Yassıçemen'de Anadolu Selçuklu'ya yenilgi; 1231'de Moğollarca yıkılış.
Miras & Önemi
Zamahşeri (Mukaddimetü'l-Edeb) bu dönemde yaşadı.
Babürlüler (Babür İmparatorluğu)
Babür Şah tarafından Hindistan'da kuruldu; İslam'ın kalıcı olmasını sağladı.
Önemli Olaylar
Tac Mahal'in yapımı (Şah Cihan); 18. yy'da İngiliz himayesi.
Miras & Önemi
Tac Mahal; Babürname; zengin Türk-Hint mimarisi.
Tolunoğulları
Mısır'da kurulan ilk Türk-İslam devleti; Mısır'ı imar edip refaha kavuşturdu.
Önemli Olaylar
Maristan (hastane) yapımı; 905'te Abbasilerce yıkılış.
Miras & Önemi
Tolunoğlu Ahmet Camii: İslam sanatında minare geleneğini başlattı.
İhşidiler (Akşitler)
Mısır'da kurulan ikinci Türk devleti; Hicaz'a hâkim olan ilk Türk-İslam devleti.
Önemli Olaylar
969'da Fatımilerce yıkılış.
Miras & Önemi
Kutsal toprakların yönetimini üstlendiler.
Eyyubiler
Selahaddin Eyyubi tarafından kuruldu; Kudüs'ü Haçlılardan geri aldı.
Önemli Olaylar
1187 Hıttin Savaşı ve Kudüs'ün fethi; 3. Haçlı Seferi.
Miras & Önemi
'Hâdimü'l-Harameyn' unvanını kullanan ilk Türk-İslam hükümdarı.
Memlükler
Moğolları yenilgiye uğratan tek Türk devleti; düzenli veraset ve kut anlayışı yoktu.
Önemli Olaylar
1260 Ayn Calut (Moğol yenilgisi); 1516-17 Osmanlılarca yıkılış.
Miras & Önemi
Abbasi hilafetini Mısır'da yeniden kurdular; halifeliği korudular.
Moğol İmparatorluğu
Cengiz Han tarafından kuruldu; tarihin sınırları bitişik en büyük imparatorluğu.
Önemli Olaylar
Otrar Olayı; Orta Asya'nın istilası; ülkenin oğullar arasında paylaşımı.
Miras & Önemi
Cengiz Yasaları; ardıl hanlıklar (Altın Orda, İlhanlı, Çağatay).
Altın Orda Devleti
İslamiyet'i kabul eden ilk Türk-Moğol devleti (Berke Han).
Önemli Olaylar
Rusların güneye inmesini engelleme; Timur tarafından yıkılış.
Miras & Önemi
Türkleşmesinde Kıpçaklar etkili oldu; yıkılışı Rusları güçlendirdi.
İlhanlılar
Bağdat'ı alarak Abbasi Devleti'ne son verdi; Kösedağ'da Anadolu Selçuklu'yu yendi.
Önemli Olaylar
1256 Alamut'un alınışı; 1258 Bağdat; 1243 Kösedağ; Gazan Han ile İslamlaşma.
Miras & Önemi
Anadolu'da Moğol hâkimiyeti; İlhanlı sanatı.
Çağatay Hanlığı
Türk nüfusun yoğun olduğu bölgede kuruldu; Türkleşti ve İslamiyet'i kabul etti.
Önemli Olaylar
Timur'un hâkimiyetine girme.
Miras & Önemi
Çağatay Türkçesi edebiyat dili oldu.
Timur Devleti (Timurlular)
Timur tarafından Çağatay topraklarında kuruldu; 'Bilge Hükümdarlar' devleti.
Önemli Olaylar
1402 Ankara Savaşı (Osmanlı yenilgisi ve Fetret Devri); 1507 Özbeklerce yıkılış.
Miras & Önemi
Uluğ Bey Ziyci; Semerkant'ın bilim-sanat merkezi olması.
Anadolu Selçuklu Devleti
İznik'te kuruldu, sonra Konya başkent oldu; I. Alaeddin Keykubat döneminde zirvedeydi.
Önemli Olaylar
1176 Miryokefalon Zaferi; 1230 Yassıçemen; 1243 Kösedağ yenilgisi.
Miras & Önemi
Anadolu'nun Türkleşmesi; kervansaraylar, Ahilik, Mevlana ve Yunus Emre dönemi.
Saltuklular
Anadolu'da kurulan ilk Türk beyliği; Haçlı ve Gürcülere karşı savaştı.
Önemli Olaylar
Anadolu Selçuklu (Rükneddin Süleyman Şah) tarafından son verilmesi.
Miras & Önemi
Emir Saltuk Türbesi (Anadolu'nun en eski anıtmezarı).
Mengücekler
Erzincan-Kemah-Divriği çevresinde kuruldu; Rum ve Gürcülere karşı savaştı.
Önemli Olaylar
I. Alaeddin Keykubat döneminde Selçuklu hâkimiyetine girme.
Miras & Önemi
Divriği Ulu Cami ve Külliyesi (UNESCO Dünya Mirası).
Danişmentliler
İlk Türk beylikleri içinde sınırları en geniş ve en güçlü olanı.
Önemli Olaylar
Haçlılara karşı mücadele; II. Kılıç Arslan tarafından son verilmesi.
Miras & Önemi
Yağbasan Medresesi (Anadolu'daki ilk medrese).
Çaka Beyliği
İlk Türk denizcisi Çaka Bey tarafından kuruldu; Anadolu'daki ilk denizci beylik.
Önemli Olaylar
Midilli, Sakız, Rodos'un alınışı; Peçeneklerle İstanbul kuşatması.
Miras & Önemi
1081, Türk Deniz Kuvvetleri'nin kuruluş yılı kabul edilir.
Artuklular
İlk Türk beylikleri içinde en son yıkılan beylik; üç kola ayrıldı.
Önemli Olaylar
Haçlılara karşı mücadele; 1409'da Akkoyunlularca son verilme.
Miras & Önemi
El-Cezeri (sibernetiğin öncüsü); Malabadi Köprüsü.
Osmanlı Devleti
Oğuzların Kayı boyundan; üç kıtaya yayılan bir dünya imparatorluğu.
Önemli Olaylar
1453 İstanbul'un Fethi; 1517 Halifeliğin alınması; 1922 saltanatın kaldırılması.
Miras & Önemi
600 yıllık dünya imparatorluğu; zengin devlet, hukuk ve kültür mirası.
Türkiye Cumhuriyeti
Kurtuluş Savaşı sonrası 29 Ekim 1923'te ilan edilen çağdaş, laik ve demokratik cumhuriyet.
Önemli Olaylar
TBMM'nin açılışı (1920); Cumhuriyet'in ilanı (1923); Atatürk İnkılapları.
Miras & Önemi
Egemenliğin millete geçişi; çağdaş devlet ve inkılaplar.