Türk Devletleri

MÖ 220'den günümüze kronolojik sırayla tüm Türk devletleri

38 devlet

İskitler (Sakalar)

MÖ 8. yy → MÖ 3. yy
Gök Tanrı

Bilinen ilk Türk topluluğu. Atı evcilleştiren ilk topluluk; 'Bozkırın Kuyumcuları'.

Alp Er Tunga - Karadeniz kuzeyi - Orta Asya Kağanlık
Önemli Olaylar

Perslerle mücadeleler (Şehname'de Afrasyab); kadın hükümdar Tomris.

Miras & Önemi

Alp Er Tunga ve Şu destanları; atlı göçebe kültürünün öncüsü.

Asya Hun Devleti (Büyük Hun)

MÖ 220 → MS 216
Gök Tanrı

Bilinen ilk teşkilatlı Türk devleti. Mete Han döneminde en parlak dönemini yaşadı.

Teoman Ötüken Orta Asya Kağanlık
Önemli Olaylar

İlk düzenli ordu ve onlu sistem (Mete); Kuzey Şansi Antlaşması ile Çin'in vergiye bağlanması.

Miras & Önemi

İlk Türk siyasi birliği; Kara Kuvvetleri'nin kuruluşu (MÖ 209).

Avrupa Hun Devleti

375 → 469
Gök Tanrı

Kavimler Göçü sonrası Balamir önderliğinde kuruldu; en parlak dönem Atilla devri.

Balamir - Orta Avrupa (Macaristan) Kağanlık
Önemli Olaylar

Margos (434) ve Anatolios (447) antlaşmaları; 452 İtalya Seferi.

Miras & Önemi

Türk kültürünü Avrupa'ya taşıdı; Nibelungen destanında 'Etzel'.

I. Göktürk Devleti

552 → 659
Gök Tanrı

Avar Devleti'ne son vererek kuruldu. Türk adıyla kurulan ilk devlet.

Bumin Kağan Ötüken Orta Asya Kağanlık
Önemli Olaylar

İstemi Yabgu'nun Bizans ile ittifakı; İpek Yolu mücadelesi; 582'de ikiye ayrılma.

Miras & Önemi

Türk adını devlet adı yapan ilk devlet; Kürşat İsyanı.

II. Göktürk (Kutluk) Devleti

682 → 744
Gök Tanrı

Çin'e karşı bağımsızlık kazanılarak kuruldu; Bilge Kağan döneminde zirveye ulaştı.

Kutluk (İlteriş) Kağan Ötüken - Karakurum Orta Asya Kağanlık
Önemli Olaylar

Şantan Savaşı (720); Basmil-Karluk-Uygur birliğiyle yıkılış.

Miras & Önemi

Orhun (Göktürk) Abideleri; ilk millî alfabe.

Uygurlar

744 → 840
Mani / Budizm

Yerleşik hayata geçen ilk Türk devleti. Bögü Kağan döneminde Mani dini kabul edildi.

Kutluk Bilge Kül Kağan Karabalgasun Orta Asya Kağanlık
Önemli Olaylar

Mani dininin kabulü; yerleşik hayata geçiş; 840'ta Kırgızlarca yıkılış.

Miras & Önemi

İlk şehirleşme, matbaa/hareketli harf, örgün eğitim; Göç ve Türeyiş destanları.

Avarlar

560 → 805
Gök Tanrı > Hristiyanlık

İstanbul'u ilk kez kuşatan Türk devleti (619 ve 626).

Bayan Han - Orta Avrupa Kağanlık
Önemli Olaylar

Sasanilerle işbirliği; İstanbul kuşatmaları; 805'te Franklarca yıkılış.

Miras & Önemi

Germen ve Slavları askerî yönden etkiledi.

Hazarlar

630 → 968
Musevilik

Museviliği benimseyen ilk ve tek Türk devleti. Dinî hoşgörünün sembolü.

- İtil Kafkasya Çift Kağanlık
Önemli Olaylar

İslam'ın Kafkasya'ya yayılmasını engelleme; Belencer Savaşı (Hz. Osman dönemi).

Miras & Önemi

Hazar Barışı dönemi; ticarette gelişmişlik.

Bulgarlar (Tuna ve İtil)

7. yy → 1237
Hristiyanlık / İslam

İtil (Volga) Bulgarları İslamiyet'i kabul eden ilk Türk devleti sayılır (921).

Asparuh / Almış Han Bulgar Balkanlar - İdil boyu Hanlık
Önemli Olaylar

Tuna Bulgarlarının İstanbul kuşatması (Kurum Han); İtil Bulgarlarının İslamlaşması.

Miras & Önemi

Madara Kabartmaları, Şan Kızı Destanı.

Macarlar

9. yy → -
Hristiyanlık

İlk Türkoloji enstitüsünü kurdular; zamanla Hristiyanlaşıp millî benliklerini kaybettiler.

Arpad - Orta Avrupa Krallık
Önemli Olaylar

Balkan halklarının Germenleşmesini engelleme.

Miras & Önemi

Günümüzde Türk Kurultayı hâlâ Macaristan'da düzenlenir.

Peçenekler

- → 1091
Gök Tanrı

Devlet kuramadılar; Bizans ordusunda ücretli askerlik yaptılar.

- - Karadeniz kuzeyi Boy düzeni
Önemli Olaylar

1071 Malazgirt'te saf değiştirme; Çaka Bey ile İstanbul kuşatması.

Miras & Önemi

Rusların Karadeniz'e inmesini bir süre engellediler.

Kıpçaklar (Kumanlar)

- → 13. yy
Gök Tanrı > çeşitli

Karadeniz'in Türkleşmesine katkı sağladılar; Eyyubi-Memlük ordularında görev aldılar.

- - Karadeniz kuzeyi Boy düzeni
Önemli Olaylar

Rus ve Oğuzlarla mücadeleler.

Miras & Önemi

Codex Cumanicus (sözlük); İgor Destanı ve Dede Korkut'a konu oldular.

Sabirler (Sabarlar)

- → 6. yy
Gök Tanrı

Silah yapımında ileriydiler; Anadolu'ya sefer düzenleyen ikinci Türk devleti.

Balak Han - Karadeniz kuzeyi - Kafkasya Hanlık
Önemli Olaylar

Sasanilerle ittifak; Anadolu seferleri (Kayseri-Konya).

Miras & Önemi

Kadın hükümdar geleneği (Boarık Hatun).

Türgişler

7. yy → 766
Gök Tanrı

Baga Tarkan kendi adına para bastıran ilk Türk hükümdarıdır.

Baga Tarkan - Orta Asya (Maveraünnehir) Kağanlık
Önemli Olaylar

Sulu Kağan döneminde Emevilerle mücadele; Maveraünnehir'in İslamlaşmasını geciktirme.

Miras & Önemi

İlk Türk parası geleneği.

Karluklar

8. yy → 1212
İslam

İslamiyet'i kabul eden ilk Türk topluluğu; Talas'ta Arapların yanında yer aldılar.

- - Orta Asya Yabguluk
Önemli Olaylar

751 Talas Savaşı; Karahanlıların kuruluşuna katkı.

Miras & Önemi

Türklerin İslamlaşma sürecini başlattılar.

Kırgızlar

840 → 1207
Gök Tanrı

Uygurları yıkıp kuruldular; Orta Asya'da kurulan son Türk devleti.

- Ötüken Orta Asya Kağanlık
Önemli Olaylar

Uygur Devleti'ne son verme; Moğol hâkimiyetine giren ilk Türk devleti.

Miras & Önemi

Manas Destanı (dünyanın en uzun destanı).

Karahanlılar

840 → 1212
İslam

Orta Asya'da kurulan ilk Müslüman Türk devleti; millî kimliğini korudu (resmî dil Türkçe).

Bilge Kül Kadir Han Balasagun Batı Türkistan İkili yönetim / Hanlık
Önemli Olaylar

Satuk Buğra Han döneminde İslamiyet'in kabulü; 1042'de ikiye ayrılma.

Miras & Önemi

İlk medreseler, Ribat (kervansaray), posta teşkilatı; Kutadgu Bilig, Divan-ı Lügati't-Türk.

Gazneliler

963 → 1187
İslam

Gazneli Mahmut döneminde en parlak dönemini yaşadı; ilk kez 'Sultan' unvanı kullanıldı.

Alp Tigin Gazne Afganistan - Horasan - Hindistan Sultanlık
Önemli Olaylar

Hindistan'a 17 sefer; 1040 Dandanakan'da Selçuklulara yenilgi.

Miras & Önemi

Hindistan'da İslam'ın yayılması; Firdevsi'nin Şehname'si.

Büyük Selçuklu Devleti

1040 → 1157
İslam

Malazgirt Zaferi ile Anadolu kapılarını Türklere açtı; Melikşah döneminde zirvedeydi.

Tuğrul Bey Nişabur - İsfahan İran - Horasan - Anadolu Sultanlık
Önemli Olaylar

1040 Dandanakan; 1048 Pasinler; 1071 Malazgirt; Nizamiye Medreseleri.

Miras & Önemi

İkta sistemi, Nizamiye Medreseleri; Celali Takvimi; Siyasetname.

Harzemşahlar

1097 → 1231
İslam

Kendilerini Büyük Selçuklu'nun varisi saydılar; Moğollarla Otrar Olayı yaşandı.

İl Arslan Ürgenç Harezm - Orta Asya Sultanlık
Önemli Olaylar

1230 Yassıçemen'de Anadolu Selçuklu'ya yenilgi; 1231'de Moğollarca yıkılış.

Miras & Önemi

Zamahşeri (Mukaddimetü'l-Edeb) bu dönemde yaşadı.

Babürlüler (Babür İmparatorluğu)

1526 → 1858
İslam

Babür Şah tarafından Hindistan'da kuruldu; İslam'ın kalıcı olmasını sağladı.

Babür Şah Agra Hindistan İmparatorluk
Önemli Olaylar

Tac Mahal'in yapımı (Şah Cihan); 18. yy'da İngiliz himayesi.

Miras & Önemi

Tac Mahal; Babürname; zengin Türk-Hint mimarisi.

Tolunoğulları

868 → 905
İslam

Mısır'da kurulan ilk Türk-İslam devleti; Mısır'ı imar edip refaha kavuşturdu.

Tolunoğlu Ahmet Fustat (Kahire) Mısır Valilik/Devlet
Önemli Olaylar

Maristan (hastane) yapımı; 905'te Abbasilerce yıkılış.

Miras & Önemi

Tolunoğlu Ahmet Camii: İslam sanatında minare geleneğini başlattı.

İhşidiler (Akşitler)

935 → 969
İslam

Mısır'da kurulan ikinci Türk devleti; Hicaz'a hâkim olan ilk Türk-İslam devleti.

Muhammed bin Togaç Fustat (Kahire) Mısır - Hicaz Valilik/Devlet
Önemli Olaylar

969'da Fatımilerce yıkılış.

Miras & Önemi

Kutsal toprakların yönetimini üstlendiler.

Eyyubiler

1174 → 1250
İslam

Selahaddin Eyyubi tarafından kuruldu; Kudüs'ü Haçlılardan geri aldı.

Selahaddin Eyyubi Kahire Mısır - Suriye Sultanlık
Önemli Olaylar

1187 Hıttin Savaşı ve Kudüs'ün fethi; 3. Haçlı Seferi.

Miras & Önemi

'Hâdimü'l-Harameyn' unvanını kullanan ilk Türk-İslam hükümdarı.

Memlükler

1250 → 1517
İslam

Moğolları yenilgiye uğratan tek Türk devleti; düzenli veraset ve kut anlayışı yoktu.

Aybeg Kahire Mısır - Suriye - Hicaz Sultanlık (seçim)
Önemli Olaylar

1260 Ayn Calut (Moğol yenilgisi); 1516-17 Osmanlılarca yıkılış.

Miras & Önemi

Abbasi hilafetini Mısır'da yeniden kurdular; halifeliği korudular.

Moğol İmparatorluğu

1196 → 1227
Şamanizm

Cengiz Han tarafından kuruldu; tarihin sınırları bitişik en büyük imparatorluğu.

Cengiz Han Karakurum Orta Asya - Yakın Doğu Hanlık
Önemli Olaylar

Otrar Olayı; Orta Asya'nın istilası; ülkenin oğullar arasında paylaşımı.

Miras & Önemi

Cengiz Yasaları; ardıl hanlıklar (Altın Orda, İlhanlı, Çağatay).

Altın Orda Devleti

1227 → 1502
İslam

İslamiyet'i kabul eden ilk Türk-Moğol devleti (Berke Han).

Batu Han Saray Karadeniz kuzeyi - Deşt-i Kıpçak Hanlık
Önemli Olaylar

Rusların güneye inmesini engelleme; Timur tarafından yıkılış.

Miras & Önemi

Türkleşmesinde Kıpçaklar etkili oldu; yıkılışı Rusları güçlendirdi.

İlhanlılar

1256 → 1336
Şamanizm > İslam

Bağdat'ı alarak Abbasi Devleti'ne son verdi; Kösedağ'da Anadolu Selçuklu'yu yendi.

Hülagu Han Tebriz İran Hanlık
Önemli Olaylar

1256 Alamut'un alınışı; 1258 Bağdat; 1243 Kösedağ; Gazan Han ile İslamlaşma.

Miras & Önemi

Anadolu'da Moğol hâkimiyeti; İlhanlı sanatı.

Çağatay Hanlığı

1227 → 1369
İslam

Türk nüfusun yoğun olduğu bölgede kuruldu; Türkleşti ve İslamiyet'i kabul etti.

Çağatay Almalık Doğu Türkistan Hanlık
Önemli Olaylar

Timur'un hâkimiyetine girme.

Miras & Önemi

Çağatay Türkçesi edebiyat dili oldu.

Timur Devleti (Timurlular)

1369 → 1507
İslam

Timur tarafından Çağatay topraklarında kuruldu; 'Bilge Hükümdarlar' devleti.

Timur Semerkant Orta Asya - İran İmparatorluk
Önemli Olaylar

1402 Ankara Savaşı (Osmanlı yenilgisi ve Fetret Devri); 1507 Özbeklerce yıkılış.

Miras & Önemi

Uluğ Bey Ziyci; Semerkant'ın bilim-sanat merkezi olması.

Anadolu Selçuklu Devleti

1077 → 1308
İslam

İznik'te kuruldu, sonra Konya başkent oldu; I. Alaeddin Keykubat döneminde zirvedeydi.

Kutalmışoğlu Süleyman Şah İznik - Konya Anadolu Sultanlık
Önemli Olaylar

1176 Miryokefalon Zaferi; 1230 Yassıçemen; 1243 Kösedağ yenilgisi.

Miras & Önemi

Anadolu'nun Türkleşmesi; kervansaraylar, Ahilik, Mevlana ve Yunus Emre dönemi.

Saltuklular

1072 → 1202
İslam

Anadolu'da kurulan ilk Türk beyliği; Haçlı ve Gürcülere karşı savaştı.

Ebü'l-Kasım Saltuk Bey Erzurum Doğu Anadolu Beylik
Önemli Olaylar

Anadolu Selçuklu (Rükneddin Süleyman Şah) tarafından son verilmesi.

Miras & Önemi

Emir Saltuk Türbesi (Anadolu'nun en eski anıtmezarı).

Mengücekler

1080 → 1228
İslam

Erzincan-Kemah-Divriği çevresinde kuruldu; Rum ve Gürcülere karşı savaştı.

Mengücek Gazi Erzincan - Divriği Doğu Anadolu Beylik
Önemli Olaylar

I. Alaeddin Keykubat döneminde Selçuklu hâkimiyetine girme.

Miras & Önemi

Divriği Ulu Cami ve Külliyesi (UNESCO Dünya Mirası).

Danişmentliler

1080 → 1178
İslam

İlk Türk beylikleri içinde sınırları en geniş ve en güçlü olanı.

Danişment Ahmet Gazi Sivas Orta Anadolu Beylik
Önemli Olaylar

Haçlılara karşı mücadele; II. Kılıç Arslan tarafından son verilmesi.

Miras & Önemi

Yağbasan Medresesi (Anadolu'daki ilk medrese).

Çaka Beyliği

1081 → 1093
İslam

İlk Türk denizcisi Çaka Bey tarafından kuruldu; Anadolu'daki ilk denizci beylik.

Çaka Bey İzmir Batı Anadolu (Ege) Beylik (denizci)
Önemli Olaylar

Midilli, Sakız, Rodos'un alınışı; Peçeneklerle İstanbul kuşatması.

Miras & Önemi

1081, Türk Deniz Kuvvetleri'nin kuruluş yılı kabul edilir.

Artuklular

1102 → 1409
İslam

İlk Türk beylikleri içinde en son yıkılan beylik; üç kola ayrıldı.

Artuk Bey Mardin - Hasankeyf Güneydoğu Anadolu Beylik
Önemli Olaylar

Haçlılara karşı mücadele; 1409'da Akkoyunlularca son verilme.

Miras & Önemi

El-Cezeri (sibernetiğin öncüsü); Malabadi Köprüsü.

Osmanlı Devleti

1299 → 1922
İslam

Oğuzların Kayı boyundan; üç kıtaya yayılan bir dünya imparatorluğu.

Osman Gazi Söğüt - Bursa - Edirne - İstanbul Anadolu-Balkanlar-Ortadoğu-Kuzey Afrika Padişahlık/İmparatorluk
Önemli Olaylar

1453 İstanbul'un Fethi; 1517 Halifeliğin alınması; 1922 saltanatın kaldırılması.

Miras & Önemi

600 yıllık dünya imparatorluğu; zengin devlet, hukuk ve kültür mirası.

Türkiye Cumhuriyeti

1923 → -
Laik

Kurtuluş Savaşı sonrası 29 Ekim 1923'te ilan edilen çağdaş, laik ve demokratik cumhuriyet.

Mustafa Kemal Atatürk Ankara Anadolu - Trakya Cumhuriyet
Önemli Olaylar

TBMM'nin açılışı (1920); Cumhuriyet'in ilanı (1923); Atatürk İnkılapları.

Miras & Önemi

Egemenliğin millete geçişi; çağdaş devlet ve inkılaplar.