Tanzimat Dönemi (1839–1861)
Eski-yeni kurumlar bir arada işledi (ikilik); Batıcılık ve Osmanlıcılık akımları etkili oldu. Padişahları: Abdülmecit, Abdülaziz.
Tanzimat Fermanı (1839)
Hariciye Nazırı Mustafa Reşit Paşa tarafından ilan edildi (etkili dış olay: Mısır Meselesi).
- Herkesin can, mal, namus güvenliği sağlanacak; vergiler gelire göre alınacak; askerlik düzene bağlanacak.
- Herkes kanun önünde eşit, mahkemeler açık, kimse yargılanmadan cezalandırılmayacak; müsadere ve rüşvete son.
- Fermana padişah dahil herkes uyacak.
Önemi: İlanında Avrupa baskısı yoktur; eşitlik üzerine kuruludur; Osmanlıcılık yolunda ilk adım; ilk kez kanun üstünlüğü geldi ve padişah yetkileri kanunla kısıtlandı. İlk anayasal belgedir.
Islahat Fermanı (1856)
Tanzimat'ın tamamlayıcısı ("Ayrıcalıklar Fermanı"), Ali Paşa döneminde; etkili dış olay Paris Barış Konferansı — ilanında Avrupa baskısı vardır.
- Gayrimüslimler devlet memuru, mülk sahibi, il meclisi üyesi olabilecek; okul/banka/hastane açabilecek.
- Cizye kaldırıldı; gayrimüslimler nakdi bedelle askerlikten muaf olabilecek; iltizama son verilecek.
NOT: Fermandan hem Müslümanlar hem gayrimüslimler memnun olmadı; Osmanlı'yı parçalanmaktan kurtaramadı.
Abdülaziz Dönemi (1861–1876)
- Ahmet Cevdet Paşa'nın hazırladığı Mecelle (ilk medeni kanun) yürürlüğe girdi; Nizamiye Mahkemeleri kuruldu.
- İlk kez yurt dışı ziyareti yapan padişah; Osmanlı donanması dünyanın 2. büyük donanması oldu. İlk metro/tramvay, ilk posta pulu, Darüşşafaka, Galatasaray Sultanisi.
- Devlet adamlarınca görevden alınan ilk padişahtır.