Islahatların Genel Özellikleri
Batı örnek alınmadı; süreklilik kazanmadı, devlet adamlarının ömrüyle sınırlı kaldı; çıkarı zedelenenler tepki gösterdi; şiddete/baskıya dayandı; sorunların temeline inilmedi. Temel amaç merkezî otoriteyi sağlamaktı; askerî-ekonomik alanda yoğunlaştı.
Öne Çıkan Islahatçılar
II. Osman (Genç Osman)
- Islahata girişen ilk padişah. Şeyhülislamın yetkilerini kısıtladı, ilk kez saray dışı evlilik yaptı, başkenti Anadolu'ya taşımak ve Yeniçeri Ocağı'nı kaldırmak istedi.
- Yeniçeriler tarafından öldürülen ilk padişahtır.
I. Ahmet
- Veraset anlayışını "Ekber ve Erşed" (en büyük ve en olgun) sistemine bağladı; kafes (Şimşirlik) usulünü getirdi.
- Sancağa çıkmadan tahta geçen ilk padişahtır.
IV. Murat
- Saray kadınları ve ağalarının etkisini kırdı; içki-tütün yasağı, kahvehane kapatma. Koçi Bey ve Kâtip Çelebi'ye raporlar hazırlattı.
- "Bağdat Fatihi", "Osmanlı'nın İskender'i". İlk kez şeyhülislam öldürten padişah. Annesi Kösem Sultan ilk kez "Saltanat Naibesi" olarak yönetti.
Tarhuncu Ahmet Paşa
İlk kez denk bütçe hazırladı; saray masraflarını kıstı, borçları tahsil etti. İftiraya kurban gidip idam edildi.
Köprülüler
Köprülü Mehmet Paşa ilk kez şartlar ileri sürerek sadrazam oldu (otorite zayıflığının kanıtı). Köprülüler ailesi, Duraklama içinde kısa bir yükselme yaşattı.